Beton jest jednym z najczęściej wykorzystywanych materiałów budowlanych na świecie. Stosuje się go przy wznoszeniu obiektów, np. domów jednorodzinnych, bloków, a także przy dużych i małych inwestycjach infrastruktury drogowej. Rzadko jednak zwraca się uwagę na fakt, że wybór konkretnego rodzaju betonu ma bezpośredni wpływ na ilość odpadów powstających na budowie. Do odpadów betonowych zalicza się gruz po rozbiórkach, ale także resztki po wylewkach, nadmiar materiału z szalunków czy elementy prefabrykowane, które nie zostały wykorzystane. Odpowiednie planowanie i dobór mieszanki betonowej mogą znacząco ograniczyć straty materiałowe, a tym samym zmniejszyć skalę problemu, jakim jest wywóz śmieci budowlanych.
Wylewanie betonu
Beton towarowy – wygoda, ale i ryzyko nadmiaru
Beton towarowy dostarczany jest na budowę z wytwórni betonu. W przeciwieństwie do betonu wytwarzanego bezpośrednio na placu budowy w betoniarkach, produkowany jest w zakładach betoniarskich i dostarczany w betonowozach na budowę. Zapewnia to odpowiednią jakość materiału i oszczędza czas pracowników. Problem pojawia się jednak wtedy, gdy zamówiona ilość przekracza faktyczne zapotrzebowanie. Betoniarka na placu produkuje mieszankę zgodnie z aktualnymi potrzebami, a beton towarowy trafia na budowę już w określonej ilości. Nadwyżki betonu, których nie uda się wykorzystać przed związaniem, stają się więc odpadem. Nierzadko wylewane są na prowizoryczne powierzchnie, tworząc niepotrzebne bryły betonu, które później trzeba rozkruszyć i usunąć jako gruz. Właściwe oszacowanie potrzebnej ilości mieszanki pozwala takie sytuacje ograniczyć.
Beton prefabrykowany jako sposób na ograniczenie strat
Prefabrykaty betonowe to gotowe elementy przygotowywane wcześniej w fabryce, a nie wylewane bezpośrednio na budowie. Powstają w stałych, kontrolowanych warunkach, czyli w halach produkcyjnych, przy użyciu form i od razu można je wykorzystać, tak jak było to zaplanowane. W efekcie niemal nic się nie marnuje. Ogranicza się ilość prac mokrych na miejscu inwestycji, a tym samym redukuje ilość resztek. Odpady powstają głównie na etapie produkcji, gdzie są łatwiejsze do recyklingu niż na budowie.
Na budowę trafiają już gotowe elementy takie jak:
- płyty stropowe
- belki i słupy
- schody,
- ściany prefabrykowane
- biegi schodowe i spoczniki
- balkony, loggie, płyty dachowe
Wystarczy je ustawić i zamontować przy pomocy dźwigu. Nie trzeba mieszać betonu na miejscu, robić szalunków ani czekać na wiązanie.
Przy tradycyjnym betonowaniu na mokro na budowie często zostają:
- resztki betonu w betoniarkach i pompach,
- zużyte szalunki i deskowanie,
- opakowania po materiałach,
- zabrudzony gruz i zaprawa, których trudno ponownie użyć.
Prefabrykacja eliminuje większość tych problemów. Skoro elementy są gotowe, nie ma nadlewek, rozlanego betonu itp.
Beton samozagęszczalny – mniej błędów wykonawczych
Beton samozagęszczalny (SCC – Self-Compacting Concrete) to specjalna mieszanka betonu z odpowiednio dobranymi domieszkami uplastyczniającymi i stabilizującymi. Ma to mieć działanie praktyczne, beton zachowuje jednocześnie płynność i jednorodność — nie rozwarstwia się i nie traci swoich właściwości. Samoczynnie rozpływa się w szalunku, dokładnie wypełnia formę i otacza zbrojenie bez potrzeby mieszania mechanicznego. Materiał więc dociera do trudno dostępnych miejsc, powierzchnia staje się gładsza, zmniejsza się ryzyko usterek wykonawczych i błędów związanych z niewłaściwym zagęszczeniem betonu.
Jak przekłada się to na ilość gruzu? Mniej wad oznacza mniej poprawek, a to bezpośrednio ogranicza ilość odpadów budowlanych. W praktyce:
- rzadziej trzeba skuwać fragmenty betonu,
- nie ma potrzeby uzupełniania ubytków zaprawami naprawczymi,
- mniej elementów trafia do rozbiórki lub ponownego wykonania,
- powstaje mniej gruzu i odpadów do wywozu.
Beton lekki i jego wpływ na ilość gruzu
Beton lekki ma obniżoną gęstość, a zamiast tradycyjnego kruszywa (żwiru czy grysu) stosuje się w nim lżejsze dodatki, np. keramzyt, perlit, pumeks itp. Dzięki temu gotowe elementy są wyraźnie lżejsze od klasycznego betonu konstrukcyjnego, a jednocześnie zachowują wystarczającą wytrzymałość do zastosowań nienośnych, np. w ściankach działowych, obudowach instalacji czy warstwach wyrównawczych.
Fakt, że taki beton ma mniejszą masę, przekłada się bezpośrednio na łatwiejszą obróbkę i demontaż. Elementy z betonu lekkiego można szybciej ciąć, kuć i przenosić, często bez użycia ciężkiego sprzętu. Podczas remontów czy rozbiórek powstaje więc mniej masywnego, trudnego do usunięcia gruzu, a same odpady mają znacznie niższą wagę.
W praktyce oznacza to kilka korzyści:
- łatwiejsze ręczne wynoszenie odpadów z pomieszczeń
- szybszy załadunek do worków lub kontenera
- mniejsze obciążenie transportu
- często możliwość wywiezienia większej objętości odpadów jednym kursem
Lżejszy gruz to także niższe koszty logistyczne, ponieważ kontenery rzadziej przekraczają dopuszczalną masę, a wywóz i utylizacja są prostsze organizacyjnie. Ułatwiony staje się późniejszy wywóz śmieci budowlanych, ponieważ odpady są lżejsze i prostsze w załadunku do kontenera.
Beton wysokowartościowy – trwałość zamiast napraw
Beton wysokowartościowy (HPC) charakteryzuje się ogromną wytrzymałością i odpornością na czynniki zewnętrzne. Jego zastosowanie zmniejsza ryzyko uszkodzeń w przyszłości, a tym samym ogranicza konieczność napraw i remontów. W konsekwencji mniej skuwania starych elementów z powodu renowacji i rozbiórek, a więc i mniejszą ilość odpadów powstających w całym cyklu życia budynku.
Najczęstsze źródła odpadów betonowych na budowie
Odpady betonowe generują się między innymi na skutek:
- nadmiaru zamówionego betonu
- błędów przy wylewkach i konieczność poprawek
- koniecznych rozbiórek źle wykonanych elementów
- uszkodzeń prefabrykatów podczas transportu
- gromadzenia się resztek betonu w betoniarkach i pojemnikach
Świadomość tych przyczyn pozwala skutecznie ograniczać ilość powstających odpadów.
Recykling betonu jako sposób na zmniejszenie ilości odpadów
Gruz betonowy z powodzeniem może być poddawany recyklingowi i wykorzystywany ponownie jako kruszywo drogowe lub podbudowa. Recykling gruzu jest przyjazny środowisku, zmniejsza ilość odpadów trafiających na składowiska. Aby jednak było to możliwe, konieczna jest właściwa segregacja odpadów oraz ich transport do odpowiednich punktów przetwarzania. Wynajem kontenera na czysty gruz znacznie ułatwia późniejszy odzysk. Kontener na gruz odgrywa niemałą rolę również w organizacji odpadów betonowych. Podczas prac budowlanych ilość gruzu potrafi być spora, zwłaszcza jeśli mowa o dużych inwestycjach. Składowanie go luzem na placu budowy utrudnia pracę i stwarza zagrożenie, nie mówiąc już o kwestiach prawnych, które regulują to, gdzie i na jakich warunkach można składować gruz na budowie.
Prefabrykanty betonowe
Kontenery na odpady budowlane pozwalają na bieżąco gromadzić gruz w jednym miejscu, co usprawnia logistykę budowy i umożliwia sprawny wywóz śmieci budowlanych bez przestojów.
Rodzaj betonu może realnie wpływać na to, ile odpadów będzie generowało się podczas prac. Wynika to z tego, że niektóre rodzaje betonu produkowane są pod konkretne inwestycje, co minimalizuje ryzyko odpadów. Inne zaś, ze względu na skład są bardziej lekkie od tradycyjnego, co przeciwdziała nadmiernemu obciążaniu kontenerów. Z kolei jeszcze inne rodzaje tego materiału potrafią sprzyjać mniejszej ilości koniecznych poprawek na budowie, co ogranicza odpady.
